Đình Vạn Xuân xây dựng trên một khu đất cao, thoáng, ngay đầu làng Vạn Xuân thuộc xã Vạn Xuân cũ (nay thuộc khu phố Hải Xuân 9, phường Móng Cái 1, tỉnh Quảng Ninh). Đình xây dựng vào khoảng năm 1848, đến năm 1850 (Tự Đức Tam Niên) được nhà vua 05 lần phong sắc (02 lần vào ngày 24 tháng 9 năm Tự Đức thứ 6; 03 lần vào ngày 8 tháng 9 năm Tự Đức thứ 8). Đình cũ trước đây được xây dựng theo kiến trúc chữ Đinh (丁), mái lợp ngói âm dương gồm các công trình sau: Cổng đình, sân đình, bái đường và hậu cung. Bái đường gồm 05 gian và hậu cung 03 gian, hai bên cạnh sân có nhà bếp (bên phải từ cổng vào) và nhà che (bên trái).

  Theo lời kể của một số cụ già trong làng thì Đình được xây dựng để thờ hai vị Thành hoàng là Hai Bà Trưng (Trưng Trắc - Trưng Nhị) và là nơi dân làng hội họp khi làng có việc. Sở dĩ Đình làng Vạn Xuân lại thờ Hai Bà Trưng là do có chiếu của Vua lệnh xuống. Vào thời Nguyễn, ở núi Phù Là - Trung Quốc (dãy núi giáp biên giới Việt Nam nhìn sang xã Hải Xuân) phong kiến phương bắc cho xây dựng miếu Mạ Viện, xây tượng Mã Viện đang dẫm chân lên tượng một người phụ nữ tóc dài. Vua Tự Đức chiếu xuống cho làng Vạn Xuân xây dựng Đình quay lưng về phía miếu Mã Viện để thờ Hai Bà Trưng nhằm án ngữ và đối ứng với miếu Mã Viện. Hàng năm, cứ từ mùng 6 đến mùng 10 tháng Giêng dân làng lại mở hội Đình tế lễ Hai Bà Trưng và cũng là để dân làng ôn lại truyền thống đấu tranh quật cường của dân tộc ta.

Đình Vạn Xuân xây từ thời Lê là ngôi đình rất quan trọng đối với châu Vạn Ninh (thuộc phủ Hải Ninh) nên thời Tự Đức năm thứ 4 (1851) đã cho xây thành tại đây để được các thần phù hộ nhằm trấn trị cả vùng địa đầu Đông Bắc. Theo Đồng Khánh Địa Dư Chí, giống như Đình làng xã Vạn Ninh, Đình làng xã Vạn Xuân thờ tự các vị: Bản cảnh Thành hoàng Linh phù chi thần (truyền rằng tôn thần đã hiển linh giúp Hai Bà Trưng dẹp giặc); Không Lộ - Giác Hải tôn thần; Hưng Đạo Đại Vương tôn thần; Ngọc Sơn trấn hải tôn thần; Khâm sai Đông đạo tiết chế Đại Vương Hoàng Cần.

Trải qua quá trình lịch sử Đình Vạn Xuân hiện nay đã không còn, trên khu đất cổ xây dựng đình chỉ còn một trụ đá hình bát giác cao 52 cm, chu vi 95 cm, trên trụ là một tượng hổ đá cao 80cm, chu vi thân 89 cm. Trên nền đình còn 03 tấm đá trước đây là bậc lên xuống của đình.

Trong Hậu cung cũ của đình còn một mảng tường cao từ 90 cm đến 175 cm, còn một trụ gạch cao 2,35m và một mảng tường nhỏ nối với trụ. Toàn bộ móng của hậu cung còn nguyên vẹn, chiều dài 9 m, chiều rộng 6 m.

Ngoài ra đình còn một số dấu vết của bệ thờ xây bằng gạch theo hình bán nguyệt. Đặc biệt đình còn sót lại một bia đá, chữ đã mờ, nằm phía tay phải sát nền đình. Nội dung bia đá ghi lại địa điểm xây dựng đình Vạn Xuân cùng những người có công đóng góp để xây dựng đình.

Bia đá làm bằng loại đá muối tại địa phương, lại để ngoài trời nên bị mờ nhiều nên không tìm được niên đại lập bia. Theo cách phân chia hành chính thì phủ Hải Ninh, châu Vạn Ninh được đặt vào thời Minh Mạng thứ 16 (1835) đến thời Tự Đức vẫn để như thế. Cho nên Đình Vạn Xuân có khả năng được trùng tu vào thời kỳ này.

Theo tài liệu sưu tầm của ông Hoàng Giáp (nguyên Trưởng phòng Sưu tầm – Viện nghiên cứu Hán Nôm), hiện nay các tài liệu liên quan đến Đình Vạn Xuân gồm có: 05 sắc phong của Vua Tự Đức và hương ước làng Vạn Xuân.

Phường Móng Cái 1 đã thực hiện đầy đủ các thủ tục pháp lý có liên quan để khôi phục và xây dựng đình Vạn Xuân đảm bảo theo quy định của pháp luật. Khôi phục, xây dựng, đồng thời giữ lại những vật liệu, phế tích còn tồn tại đến ngày nay để bảo tồn và phát huy giá trị vật thể của đình. Xây dựng ngôi đình chính và các công trình phụ trợ đảm bảo chất lượng, mỹ quan và tiết kiệm. Sử dụng kinh phí trong khôi phục xây dựng đình đảm bảo hiệu quả, công khai, minh bạch.

Theo quy mô được phê duyệt, Đình chính thiết kế theo kiểu truyền thống chữ Đinh với 8 hạng mục công trình và bãi đỗ xe. Thời gian triển khai xây dựng trong năm 2025 - 2026. Tổng kinh phí dự kiến 20.217.710.000 đồng, trong đó chi phí xây dựng và tu bổ phục hồi ngôi đình chính là 15.980.523.995 đồng. 

Đợt 1, các cơ quan, đơn vị, cá nhân, các nhà hảo tâm, những người con quê hương Móng Cái trong và ngoài nước đã ủng hộ trên 4,2 tỷ đồng.

Để có kinh phí tiếp tục triển khai xây dựng, khôi phục Đình Vạn Xuân đáp ứng nhu cầu, nguyện vọng của nhân dân, ngày 06/01/2026, Tổ vận động xây dựng Đình Vạn Xuân đã có thư kêu gọi gửi các cơ quan, đơn vị, tổ chức, cá nhân, các nhà hảo tâm, những người con quê hương Móng Cái đang sinh sống, học tập, lao động trên mọi miền đất nước và ở nước ngoài tiếp tục cùng chung tay ủng hộ kinh phí, vật chất để việc khôi phục, xây dựng di tích Đình Vạn Xuân đúng tiến độ đề ra.

Từ 6/1/2026 đến 15/1/2026, Tổ vận động xây dựng Đình Vạn Xuân đã tiếp tục nhận được số tiền ủng hộ trên 303 triệu đồng. Toàn bộ số tiền được công khai trên các phương tiện thông tin đại chúng để nhân dân ủng hộ, theo dõi, giám sát.

Tổ vận động xây dựng Đình Vạn Xuân trân trọng cảm ơn sự chung tay của toàn thể nhân dân và quý nhà hảo tâm, đồng thời rất mong tiếp tục nhận được sự quan tâm, ủng hộ.

DANH SÁCH QUÝ NHÂN DÂN ỦNG HỘ ĐƯỢC CÔNG KHAI TẠI FILE ĐÍNH KÈM LINK BÀI. TRÂN TRỌNG !